Zakon o organskoj proizvodnji počeo je da se primenjuje 1. juna 2026. godine, a najveća promena za proizvođače, prerađivače, uvoznike, izvoznike i trgovce jeste obaveza prijave aktivnosti Ministarstvu poljoprivrede pre stavljanja organskih proizvoda na tržište.
Novi propis uvodi Registar organskih subjekata, jasnija pravila za sertifikaciju, označavanje i oglašavanje organskih proizvoda, kao i kazne koje se kreću od 5.000 dinara za fizička lica do 3.000.000 dinara za pravna lica, u zavisnosti od prekršaja ili privrednog prestupa.
Prema tekstu Zakona o organskoj proizvodnji, subjekti i grupe subjekata moraju da prijave proizvodnju, pripremu, distribuciju, skladištenje, uvoz, izvoz ili stavljanje na tržište organskih proizvoda i proizvoda iz perioda konverzije.
Uz prijavu za upis u Registar organskih subjekata prilaže se kopija ugovora sa izabranim kontrolnim telom. Ministarstvo zatim donosi rešenje o upisu i utvrđuje početak perioda konverzije.
Promene podataka prijavljuju se Ministarstvu u roku od 30 dana od dana nastanka promene. Podaci iz Registra su javni, vode se elektronski i povezuju sa drugim bazama i registrima Ministarstva.
Na koga se odnosi zakon?
Zakon se primenjuje na proizvode u svim fazama organske biljne i stočarske proizvodnje, uključujući akvakulturu i pčelarstvo, kao i na proizvode dobijene iz tih delatnosti.
Pravila se odnose na žive i neprerađene poljoprivredne proizvode, seme i drugi biljni reproduktivni materijal, prerađene poljoprivredne proizvode koji se koriste kao hrana, hranu za životinje i druge proizvode povezane sa poljoprivredom.
Odredbe zakona ne primenjuju se na pripremu hrane u objektima javne ishrane. To znači da se ugostiteljski objekti ne posmatraju isto kao proizvođači, prerađivači, distributeri, uvoznici ili izvoznici organskih proizvoda.
Ko mora da ima sertifikat?
Subjekti koji žele da proizvode stave na tržište kao organske proizvode ili proizvode iz perioda konverzije moraju da budu upisani u Registar i da imaju ugovor sa kontrolnim telom.
Kontrolno telo proverava usaglašenost proizvodnje i aktivnosti sa zakonom, a zatim izdaje sertifikat subjektu ili grupi subjekata koji ispunjavaju uslove.
Subjekt koji ne poseduje sertifikat ne može da stavlja proizvode na tržište kao organske proizvode ili proizvode iz perioda konverzije. To je važna promena za sve koji na deklaraciji, reklami ili prodajnom opisu koriste izraze koji upućuju na organsku proizvodnju.
View this post on Instagram
Označavanje proizvoda i nacionalni znak
Zakon propisuje pravila za korišćenje izraza kao što su organski, ekološki, biološki, eko, org i bio. Ti izrazi mogu da se koriste samo kada je proizvod usklađen sa pravilima organske proizvodnje.
Za proizvode koji ispunjavaju uslove koristi se nacionalni znak za organski proizvod. Zakon navodi da je njegova upotreba obavezna za proizvode koji se stavljaju na tržište, osim u posebnim slučajevima propisanim zakonom.
Na proizvodima moraju da budu navedeni i obavezni podaci, uključujući kodni broj kontrolnog tela i podatak o mestu uzgoja poljoprivrednih sirovina, na primer da li su sirovine uzgajane u Srbiji, izvan Srbije ili delom u Srbiji, a delom van nje.
Zabrana GMO u organskoj proizvodnji
Jedna od najvažnijih zabrana odnosi se na GMO. Zakon propisuje da se u organskoj proizvodnji ne smeju koristiti GMO, proizvodi proizvedeni od GMO-a i proizvodi proizvedeni pomoću GMO-a.
Zabrana obuhvata hranu, hranu za životinje, pomoćna sredstva u preradi, sredstva za zaštitu i ishranu bilja, oplemenjivače zemljišta, biljni reproduktivni materijal, mikroorganizme i životinje.
Kazne idu do 3 miliona dinara
Za pravna lica, odnosno subjekte, grupe subjekata i kontrolna tela, novčane kazne za privredni prestup mogu da iznose od 800.000 do 3.000.000 dinara.
Odgovorno lice u pravnom licu može da bude kažnjeno od 80.000 do 200.000 dinara. Za preduzetnike je propisana kazna od 200.000 do 500.000 dinara, dok fizičko lice može da plati od 5.000 do 150.000 dinara.
U pojedinim slučajevima može se izreći i zaštitna mera zabrane obavljanja određene privredne delatnosti, odnosno zabrana odgovornom licu da vrši određene dužnosti, u trajanju od šest meseci do sedam godina.
Šta proizvođači treba da provere?
Proizvođači, prerađivači, uvoznici, izvoznici i distributeri treba da provere da li imaju ugovor sa kontrolnim telom, da li su podaci za Registar spremni i da li dokumentacija prati proizvode koje stavljaju na tržište.
Posebnu pažnju treba obratiti na deklaracije, reklamni materijal, komercijalne dokumente i prodajne opise. Korišćenje izraza koji upućuju na organsku proizvodnju bez ispunjenih uslova može da dovede do postupka i kazne.
U našem vodiču za EUR1 obrazac i poreklo robe, objasnili smo koliko je dokumentacija važna kod izvoza. Kod organskih proizvoda ista stvar postaje još važnija, jer se poreklo, način proizvodnje, sertifikat i prateći dokazi proveravaju pre izlaska proizvoda na tržište.
Šta važi za već proizvedenu robu?
Proizvodi koji su proizvedeni, upakovani i označeni prema ranijem Zakonu o organskoj proizvodnji mogu da se stavljaju na tržište do isteka zaliha.
Lica koja su se vodila u Zbirnoj evidenciji prema starom zakonu danom početka primene novog zakona postaju upisana u Registar. Postupci koji nisu završeni do početka primene novog zakona nastavljaju se po pravilima ranijeg zakona.
Podzakonski propisi za sprovođenje novog zakona treba da budu doneti u roku od 24 meseca od početka primene zakona. Do tada se primenjuju raniji propisi, ali samo ako nisu u suprotnosti sa novim zakonom.
Zašto je ovo važno?
Zakon o organskoj proizvodnji ne donosi samo nova pravila za proizvodnju hrane. On uvodi i obavezu urednijeg vođenja podataka, prijava, sertifikata, dokaza i komunikacije sa nadležnim organima.
Kako smo ranije objasnili u tekstu o Obrascu 1 za eko taksu, poslovne prijave moraju da budu usklađene sa registrovanom delatnošću, podacima o subjektu i dokumentacijom kojom se potvrđuje obaveza. Kod organske proizvodnje, isti problem može da se pojavi kroz Registar, sertifikat, kontrolno telo i označavanje proizvoda.
Za proizvođače i druge učesnike u lancu najvažnije je da provere ugovor sa kontrolnim telom, dokumentaciju za upis u Registar, način označavanja proizvoda i podatke koji se koriste u prijavama. Kazne za povrede zakona mogu da budu visoke, posebno za pravna lica i kontrolna tela.
